- 2025.08.07
- Ομάδα Σύνταξης
Ας δούμε πρώτα την ανάλυση του όρου “Ιθαγένεια” .
Ιθαγένεια δηλώνει τη νομική και πολιτισμική σχέση ενός ατόμου με ένα έθνος. Έχει έμφαση στην καταγωγή, τη γλωσσική/πολιτισμική ταυτότητα και συχνά κληρονομείται. Σημαίνει πως κάποιος ανήκει σε έναν λαό λόγω γεννήσεως ή καταγωγής. Ετοιμολογία «ιθύ» (απευθείας εκ προγόνων) + “γένος”.
Υπηκοότητα: δηλώνει τη νομική σχέση ενός ατόμου με ένα κράτος. Μπορεί να αποκτηθεί με πολιτογράφηση, ανεξαρτήτως καταγωγής ή εθνοτικής ταυτότητας. Περιλαμβάνει υποχρεώσεις και δικαιώματα (π.χ. ψήφος, στρατιωτική θητεία, προστασία από το κράτος).
Με ένα απλό παράδειγμα γίνεται κατανοητή η διαφορά :
- Ένα παιδί με Έλληνες γονείς που γεννιέται στην Αυστραλία έχει ελληνική ιθαγένεια λόγω καταγωγής, και αυστραλιανή υπηκοότητα, αν την αποκτήσει από το κράτος εκεί.
- Ένας μετανάστης που ζει χρόνια στην Ελλάδα και πολιτογραφείται αποκτά ελληνική υπηκοότητα, αλλά όχι ιθαγένεια υπό την εθνοπολιτισμική έννοια.
Ένας από τους πυλώνες της πορείας της Παγκοσμιοποίησης είναι η λαθρομετανάστευση και μέσω αυτής η ισλαμοποίηση της Δύσης. Ο νέος νόμος για την απόδοση Ιθαγένειας έχει ρυθμίσεις που επιτρέπουν την απόδοση Ιθαγένειας σε μετανάστες.
Σύμφωνα με τον Παναγιώτη Τερπάνδου, ένα από τα επιχειρήματα των οπαδών της Νέας Τάξης είναι και η ρήση του Ισοκράτη (436 π.Χ. – 338 π.Χ.) που την διαδίδουν και την τοποθέτησαν ακόμη σε δημόσια κτίρια και βιβλία το εξής απόσπασμα από τον Πανηγυρικόν του Ισοκράτους:
«Τοσούτον δ’ απολέλοιπεν η πόλις ημών περί το φρονείν και λέγειν τους άλλους ανθρώπους, ώσθ’ οι ταύτης μαθηταί των άλλων διδάσκαλοι γεγόνασι και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκε μηκέτι του γένους αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας».
Απόδοση: «Τόσο πολύ λοιπόν άφησε πίσω η πόλη μας (η Αθήνα) τους υπολοίπους ανθρώπους, στην σοφία και στον λόγο, ώστε οι μαθητές της δάσκαλοι των άλλων έγιναν και το όνομα των Ελλήνων χαλκεύτηκε ώστε να μη αναφέρεται στην καταγωγή αλλά να νομίζεται (δοκείν) ότι στηρίζεται στην παιδεία που έχουν, και περισσότερο να καλείται Έλληνας αυτός που μετέχει στην δική μας παιδεία (της αθηναϊκής) παρά αυτός που έχει κοινή φυλετική καταγωγή».
Για να στηρίξει το επιχείρημα ότι “Έλληνας είναι όποιος μετέχει στην Ελληνική παιδεία”, ο συνθηματολογικώς προγραμματισμένος νους αναφέρεται σε αυτό το πολλυμασημένο χωρίον, έχοντας δεχτεί αμάσητη την ερμηνεία των λεγόμενων του μεγάλου φιλοσόφου, ο οποίος ουσιαστικώς εννοούσε ειρωνικά ότι “θεωρούν τους εαυτούς τους Έλληνες όσοι μετέχουν στην Αθηναική παιδεία“…. και όχι ότι “Έλληνες είναι όσοι μετέχουν στην ημετέρα παιδεία” ή ότι εμείς πρέπει να τους θεωρούμε Έλληνες.
Εξ άλλου, την πραγματική στάση του Ισοκράτους για τους ξένους/αλλοδαπούς την διαβάζουμε παρακάτω στο ίδιο πόνημά του, τον Πανηγυρικόν, και έχει οικουμενική αξία, εφόσον ισχύει για κάθε έθνος γύρω από τον άνθρωπο:
“…οὐ δή που πάτριόν ἐστιν ἡγεῖσθαι τοὺς ἐπήλυδας τῶν αὐτοχθόνων, οὐδὲ τοὺς εὖ παθόντας τῶν εὖ ποιησάντων, οὐδὲ τοὺς ἱκέτας γενομένους τῶν ὑποδεξαμένων.”
Δηλαδή:
“…δεν είναι πατροπαράδοτη συνήθεια των Ελλήνων να διευθύνουν οι ξενοφερμένοι τους αυτόχθονες, ούτε και όσοι ευεργετήθηκαν τους ευεργέτες τους, ούτε και αυτοί που έπεσαν στα γόνατα θερμοπαρακαλώντας όσους τους δέχτηκαν με καλοσύνη και ανθρωπιά.”
Ούτε θέλω να σκεφτώ πως θα αισθανόταν ο Ισοκράτης εάν έβλεπε την την παραποίηση του λόγου του, αλλά και την κυριαρχία αλλοδαπών στις γειτονιές της γενέτειράς του, όπου έχουν εκτοπιστεί οι Έλληνες από τους πρώτους.
Αντισταθείτε στην ισοπέδωση των ηλιθίων με γνώσεις.
-Παναγιώτης Τερπάνδρου-
Είναι ο Έλληνας θέμα Παιδείας ή Καταγωγής;
Η ρήση του Ισοκράτη και η αντίθετη οπτική
Η φράση του Ισοκράτη: «Τῷ τῆς Ἑλληνικῆς παιδεύσεως μετέχοντι, μᾶλλον Ἕλληνα ἢ τῷ τοῦ γένους μετέχοντι νομίζομεν» έχει μείνει στην ιστορία ως ένας ύμνος στον ελληνικό πολιτισμό. Υποστηρίζει ότι Έλληνας δεν είναι μόνο όποιος κατάγεται από το ελληνικό γένος, αλλά κυρίως όποιος συμμετέχει και ενστερνίζεται την ελληνική παιδεία. Πίσω από αυτή τη θέση αναδύεται μια κοσμοπολίτικη, ανθρωπιστική θεώρηση, που παραμένει επίκαιρη μέχρι σήμερα.
Όμως, αυτή η άποψη δεν είναι και η μοναδική. Πολλοί μελετητές, στοχαστές και πολίτες προβάλλουν μια αντίθετη θεώρηση, η οποία στηρίζεται στη σημασία της καταγωγής και της εθνοπολιτισμικής συνέχειας.
Η θέση του Ισοκράτη: Οικουμενικός Ελληνισμός
Ο Ισοκράτης, ένας από τους σπουδαιότερους ρήτορες του 4ου αιώνα π.Χ., με τον «Πανηγυρικό» του, δεν προβάλλει την ελληνικότητα ως φυλετικό χαρακτηριστικό. Αντίθετα, προτείνει ένα πολιτισμικό μοντέλο ταυτότητας. Για εκείνον, η ελληνική παιδεία – δηλαδή η γνώση, η ηθική, η φιλοσοφία, ο πολιτικός λόγος – είναι ο πυρήνας που ορίζει την έννοια «Έλληνας». Σ’ έναν κόσμο όπου τα ελληνικά ιδεώδη είχαν αρχίσει να εξαπλώνονται σε μη ελληνικούς λαούς, ο Ισοκράτης προτείνει μια νέα βάση ταυτότητας: την εκούσια συμμετοχή στον ελληνικό πολιτισμό.
Αυτή η άποψη υπήρξε πρόδρομος του ελληνορωμαϊκού κοσμοπολιτισμού και βρήκε απήχηση σε μετέπειτα εποχές: από την ελληνιστική περίοδο μέχρι τον Διαφωτισμό, πολλοί υιοθέτησαν το πνεύμα της ιδέας ότι η παιδεία μπορεί να υπερβεί τα σύνορα της φυλής.
Η αντίθετη άποψη: Η καταγωγή ως θεμέλιο της ταυτότητας
Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η άποψη ότι η ελληνικότητα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ιστορική, βιολογική και πολιτισμική καταγωγή. Υποστηρίζεται πως η ένταξη σε ένα έθνος απαιτεί κάτι βαθύτερο από την εκπαίδευση: απαιτεί ρίζες, συνέχεια, αίμα, μνήμη.
Αυτή η θέση προειδοποιεί ότι η πολιτισμική αφομοίωση χωρίς καταγωγικό δεσμό μπορεί να δημιουργήσει τεχνητές ταυτότητες, που δεν έχουν βιώματα και ιστορική σύνδεση με το έθνος. Η ελληνική ιστορία, άλλωστε, διατήρησε τη συνοχή της μέσα από τη δύναμη της κοινής καταγωγής, της γλώσσας, της θρησκείας και της οικογένειας.
Ορισμένοι επικαλούνται και τον Αριστοτέλη, ο οποίος αναφέρεται σε διακρίσεις μεταξύ Ελλήνων και βαρβάρων στη βάση «φύσης» – υπονοώντας μια πιο “γενετική” προσέγγιση της εθνικότητας.
Παιδεία ή Καταγωγή; Μια επίκαιρη συζήτηση
Η αντίθεση αυτών των δύο απόψεων επανέρχεται δυναμικά στη σύγχρονη κοινωνία, ιδίως στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, των μεταναστευτικών ροών και των συζητήσεων για την απονομή της ιθαγένειας.
Η μία άποψη προάγει την ένταξη μέσω πολιτισμού, θεωρώντας ότι η ελληνικότητα είναι κάτι που μπορεί να αποκτηθεί από κάθε άνθρωπο που την επιλέγει. Η άλλη τονίζει τη διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο αποδόμησης του έθνους αν χαθεί η έννοια της καταγωγικής συνέχειας.
Και οι δύο έχουν ισχυρά επιχειρήματα. Η παιδεία προσφέρει τη δυνατότητα εξευγενισμού και ένταξης, αλλά η καταγωγή παρέχει βάθος, ιστορική ταυτότητα και κοινή μνήμη. Αλλά η παιδεία έχει από χρόνια καταληφθεί από τους νεοταξίτες και πλέον ακόμη και οι μετέχοντες νέοι Έλληνες χάνουν την Ελληνικότητα τους, ούτε λόγος βέβαια για τους αλλοδαπούς. Θυμηθείται την αλοίωση της Ιστορίας στα σχολικά βιβλία (συνωστισμός στην Σμύρνη), τις έμφυλες ταυτότητες, την αφαίρεση των θρησκευτικών συμβόλων στις σχολικές αίθουσες.
Συμπέρασμα
Η ρήση του Ισοκράτη είναι υψηλής πολιτικής και πνευματικής αξίας, εκφράζοντας μια ουμανιστική αντίληψη της ταυτότητας. Όμως, η ανάγκη προστασίας της πολιτισμικής και εθνικής συνέχειας είναι επίσης υπαρκτή.
Λένε ότι η σύνθεση των δύο οπτικών ίσως αποτελεί τη μόνη ασφαλή (?) οδό: μια ελληνικότητα που στηρίζεται στην παιδεία, χωρίς να ξεχνά τις ρίζες της.
Θεωρητικά θα μπορούσε η Ελλάδα να είναι ένα έθνος με καταγωγή, αλλά και με πύλες ανοιχτές σε όσους ειλικρινά ποθούν να γίνουν μέρος του μέσω της αληθινής παιδείας.
Δεν μπορεί όμως όταν η ΝΤΠ εργαλειοποιούν την παρουσία των αλλοδαπών προκειμένου να αλώσουν την χώρα, να υποκαταστήσουν τον γηγενή πληθυσμό της και μάλιστα θρασύτατα ποινικοποιούν κάθε αντίθετη άποψη ως φασιστική. Είναι θέμα επιβίωσης πλέον.
Μπορούν αυτοί να αλλάξουν μετέχοντας στην, νεοταξικά καθοδηγούμενη Ελληνική παιδεία ? Στην Ευρώπη πάντως δεν ενσωματώθηκαν, η Αγγλία ήδη έχει καταληφθεί.
